Sa bawat Semana Santa, inaasahan na ang pagbabalik-probinsiya, penitensiya, at panata. Ngunit ngayong taon, may dagdag na pahirap sa krus na pasan ng karaniwang mamamayan: ang bigat ng pamasahe. Habang ang pananampalataya ay kusang iniaalay, ang sobrang gastos sa biyahe ay ipinapataw sa mga walang gaanong pagpipilian.
Hindi maikakaila na mas mabigat ang pasaning ito dahil sa pagtaas ng presyo ng langis. Sunod-sunod ang malalaking umento sa presyo ng diesel nitong Marso 2026, kabilang ang isang bugso na umabot sa higit P12.50 hanggang P12.90 kada litro sa katapusan ng buwan, matapos ding maitala ang naunang pagtaas na hanggang P18 kada litro para sa diesel sa mas maagang linggo ng krisis. Dahil dito, lalong tumindi ang pressure sa buong transport chain—mula bus operator hanggang sa kolorum at door-to-door vans na agarang ipinapasa ang dagdag-gastos sa pasahero.
Ang masakit, kahit ipinag-utos ng pamahalaan ang pagsuspinde sa mga planong taas-pasahe sa pampublikong transportasyon noong Marso 18, may mga operator pa ring nagtaas nang walang pahintulot. Iniulat ng LTFRB at DOTr na walong bus companies ang pinadalhan ng show-cause orders dahil sa umano’y ilegal na singil ngayong Holy Week. Sa PITX, may ulat pa ng sobrang paniningil na mula P100 hanggang P200 ang idinadagdag sa pasahe. Ibig sabihin, hindi lang krisis sa langis ang problema; may krisis din sa disiplina at pagpapatupad ng batas.
Kasabay nito, tumataas ang bilang ng mga biyahero na wala nang ibang maaasahan kundi pampublikong sasakyan. Ayon sa DOTr, umabot sa 178,000 ang passenger volume sa PITX noong Linggo ng Palaspas, mas mataas kaysa 165,000 noong nakaraang taon. Bilang tugon, nagpalabas ang LTFRB ng 1,297 special permits para sa mga bus upang madagdagan ang masasakyan sa gitna ng dagsa ng umuuwing mga pasahero. Malinaw ang larawan: mas maraming Pilipino ang bumibiyahe, mas mahal ang krudo, at mas madaling maipit ang ordinaryong mamamayan sa pagitan ng kakulangan ng masasakyan at taas-singil.
Ngunit higit sa presyo, ang usapin dito ay katarungan. Ang legal na bus operator ay maaaring mapigilan at mapanagot ng gobyerno. Pero paano ang mga kolorum na matagal nang pinapabayaan sapagkat sila rin ang pansamantalang sagot sa kakulangan ng maayos, mabilis, at direktang biyahe? Sa tuwing may peak season, sila ang tahimik na nangingibabaw sa merkado. At dahil “take it or leave it” ang sistema, ang pasahero ang laging dehado. Kapag kulang ang regular na biyahe, napipilitang kumagat ang tao sa mas mahal, mas delikado, at mas hindi protektadong opsyon.
Dito dapat maging tapat ang pamahalaan: hindi sapat ang paalala laban sa overcharging kung kulang naman ang abot-kayang alternatibo. Hindi sapat ang show-cause order kung ang pasahero ay stranded at desperado. Hindi sapat ang special permits kung ang mismong sistema ng provincial transport ay nananatiling pana-panahon, kulang, at madaling samantalahin.
Ang Semana Santa ay panahon ng sakripisyo, oo—ngunit hindi dapat ito gawing lisensya para pagkakitaan ang paghihirap ng taumbayan. Ang pamasahe ay hindi dapat maging modernong penitensiya. Kung totoong nais ng gobyerno na pagaanin ang buhay ng mga Pilipino ngayong banal na linggo, kailangan nitong tiyakin ang tatlong bagay: mahigpit na pagbabantay sa pasahe, sapat na lehitimong biyahe, at mabilis na ayuda o fuel support sa mga lehitimong operator upang hindi ang pasahero ang sumalo ng buong bigat ng krisis.
Sa huli, ang krus ng pananampalataya ay kusang pinapasan. Ngunit ang krus ng mahal na pamasahe ay hindi debosyon—ito ay kabiguang pampamahalaan. At habang patuloy na lumalala ang “di-krisis” na ito, mas dumarami ang Pilipinong napapabulong: hindi lang pala mahal ang pamasahe—mahal na rin ang umuwi.